تبلیغات
تخت جمشید - نقوش برجسته تخت جمشید

نقوش برجسته تخت جمشید

17 مهر 95 12:56 ق.ظنویسنده : صادق افشار

 

نقوش برجسته‌ای كه كاخ‌های تخت‌جمشید را آراسته است از با اهمیت‌ترین آثار باستانی به شمار می‌آید، كه تا زمان حال برجای مانده است، كیفیت و كمیت این آثار چنان است كه بررسی‌های گسترده‌ای را بر روی آنها لازم می‌سازد، لیكن تا این تاریخ هیچگونه تحلیل سبك‌شناسی معتبری كه چاپ و منتشر شده باشد بر روی آنها انجام نگرفته است. بررسی حاضر تلاش دارد با توجه به جنبه‌های متفاوت سبك‌ها و روش‌ها، از شیوه‌های بكار رفته در حكاكی تا اصول طراحی، از شناسایی كار حجاران، تا توصیف پیشرفت تسلسل زمانی سبك «تخت‌جمشید» شكاف موجود را پر كند.

پیكره‌شناسی و انواع مختلف نفوذ عوامل خارجی كه موضوع بررسی‌های بسیار بوده است، مورد بحث قرار نخواهد گرفت.

دارویش اول (486-552 ق م) موجد طراحی كاخهای اصلی تخت‌جمشید و آرامگاه خود و نقش‌رستم بوده است. كار ساختمانی در طول سلطنت پسر او خشایار اول (465-486 ق م) و نوه‌اش اردشیر اول (425-4/465 ق م) ادامه یافت، لیكن صرفنظر از بعضی تغییرات و تجدید ساختمانها در دوران اردشیر سوم (338-8/359 ق م) سایر پادشاهان هخامنشی با آنكه آرامگاه‌های خود را در نقش‌رستم و مشرف بر صفه تخت‌جمشید بنا كردند، بر روی صفه هیچ ساختمانی نساختند، كاخ‌ها و شهر تخت‌جمشید در 330 ق م بدست اسكندر تخریب شد، و از آن زمان تا شروع حفاریهای قرن اخیر وضعیت آنها تقریباً بدون تغیرر باقی ماند.

منطقه كاخ تخت‌جمشید به سه بخش تقسیم شده است: سطح صفه (تخت‌جمشید) كه ساختمانهای اصلی روی آن قرار گرفته‌اند، ساختمانهای واقع در دشت به طرف جنوب و غرب صفه و سرانجام سراشیبی تپه بلند به طرف شرق صفه، در حدود دوازده ساختمان بر روی صفه ساخته شده بود و بیشتر آنها به وسیله نقوش برجسته آرایش شده بودند، نقوشی كه روی سردرها، پلكان‌ها و چهارچوب درها و پنجره‌ها كنده شده بودند. زمینه اصلی این نقوش نشانگر تجلیل پادشاهان ایرانی است كه در صحنه‌ها شاخص است. حال شاه چه در حال قدم زدن و عبور از درهای كاخ خویشتن و چه جلوس كرده بر تخت و در حال پذیرش هدایا از مردم تحت فرمان خویش است.

سالم‌ترین نقوش برجسته آنهایی هستند كه در جبهه شرقی آپادانا و بر روی پلكان‌های  ساختمان مركزی قرار گرفته‌اند، هر دو قسمت زیر آوار دیوارهای خشتی فرو ریخته محفوظ مانده‌اند. نقوش برجسته آپادانا عموماً شاه را نشسته بر تخت نشان می‌دهند، در حالی كه در جلوی او بیست و سه هیأت از مردم تحت حكومت مشغول تقدیم هدایای ارزشمند و فوق‌العاده هستند، و در پشت سر شاه ردیف‌های نگهبانان، اسبان، ارابه‌ها، و بزرگان دربار مستقر شده‌اند. بر روی پلكان‌ها و كنار دست‌اندازها تعداد زیادی سرباز پارسی صف كشیده‌اند. در جمع، بیش از 800 نقش بر روی جبهه شرقی آپادانا كنده شده است. همین صحنه، كه به صورت معكوس تراشیده شده است، بر روی جبهه شمالی به چشم می‌خورد، لیكن از آنجا كه این جبهه در طول قرون در معرض عوارض جوی قرار داشته، به صورت بدی فرسوده شده است. روی سر در پلكان‌های شمالی ساختمان مركزی نگهبانان در اندازه معمولی قد انسان دیده می‌شوند، و در همین حال اشراف درباری در لباسهای پارسی یا مادی در حال بالا رفتن از پله‌ها هستند، و در آن دست‌اندازها صفوف سربازان پارسی مستقر شده‌اند. در اینجا در حدود 400 نقش‌برجسته وجود دارد. در بخش بیرونی پلكانهای جنوبی همان ساختمان كمانداران پارسی، و در بخش درونی، مستخدمین در پوشش پارسی و مادی مشاهده می‌شوند، پلكانهای كاخهای خشایارشاه، داریوش، و اردشیر سوم نیز با نقوش برجسته سربازان پارسی و مستخدمین آرایش شده است، درحالی كه پلكانهای غربی كاخ داریوش و كاخ اردشیر اول با نقوش هیات‌های ملل تابعه و مستخدمین آرایش یافته است. به هر حال، این نقش برجسته ها در اثر عوارض انسانی و جوی آسیب دیده است.

بر روی چهار چوب درهای كاخ داریوش، كاخ خشایارشاه، حرم و ساختمان مركزی شاه در زیر سایبانی دیده می‌شود كه مستخدمین درباری او را همراهی می‌كنند. بر روی دیگر آستانه‌های درها یك قهرمان شاهی با نوعی حیوان وحشی افسانه‌ای درحال جنگ تن به تن است، ویا شاه بر تخت خویش جلوس كرده و تخت بر روی سكویی است كه مردم امپراتوری به جای مردم این كار را به عهده دارند.

نقوش اگر چه بسیارند لیكن به طرز خارق العاده‌ای همسان می‌باشند. پیكره‌های منفرد، نه یك بار و دوبار، بلكه در حالی كه سربازان روی پلكانها و كنار نرده‌ها صف كشیده‌اند چندین صدبار با حالتی یكسان تكرار می‌شوند. گوناگونی صحنه كم است، و بسیاری از آنها با شیوه‌های یكسان تكرار می‌شوند طرح چهره یكسانی برای پارسیان، مادها و بیشتر بیگانگان نشان داده شده است. پارس‌ها بلا استثناء جامه‌های بلند (ردا) چیندار پوشیده‌اند، و این جامه‌ها درچند نقش محدود گوناگون نشان داده می‌شود، درصورتی كه مادها همگی ملتبس به لباسهای بدون آستینی هستند كه بلندای آن تا روی زانوانشان می‌رسد. این همسانی ما ظاهراً كار حكاكی نقوش را بسیار ساده‌تر و مكانیكی‌تر می‌سازد، و مقدار شكلهای مختلف و حالات استفاده شده در تخت جمشید درمقایسه با تعداد كل نقوش ناچیز است.

بیش از 3000 نقش بر روی ساختمان‌ها و مقبره‌های تخت جمشید ایجاد شده است. در سایر بناهای هخامنشی نقوش كمی وجود دارد. 32 نقش در پاسارگاد، 14 نقش در بیستون، 8 نقش در كانال ستون سنگی مصر كه به وسیله داریوش اول ساخته شده، و تعداد كمی درشوش، بابل و تل حكوان. حتی اگر این امكان درنظر گرفته شود كه تعداد بیشتری از این نقوش از بین رفته باشند، نمی‌توان تصور كرد كه قبل از ساختن تخت جمشید صنعت پیكرتراشی و حجاری قابل ملاحظه‌ای در پارس وجود داشته است.

 

نقوش برجسته تخت‌جمشید از قرن هفدهم در اروپا شناخته شده است. در دهه 1930 هیأت آمریكایی، ابتدا تحت سرپرستی ارنست هرتسفلد و سپس اریك اشمیت، حجاری‌های بسیاری را كه عبارت بودند از جبهه شرق آپادانا، دو پلكان ساختمان مركزی، و روی اورتواستات كه به خزانه انتقال یافت، كشف كرد. این اكتشافات تعداد نقوش برجسته شناخته شده در تخت‌جمشید را به دو برابر افزایش داد و از آنجا كه آنها در شرایط تقریباً كاملی هستند، بایستی مبنای هر نوع بررسی برای شناخت سبك نقوش برجسته تخت‌جمشید قرار گیرند. نتایج حاصله از حفاری‌های هیأت آمریكایی در سه جلد كتاب بسیار جالب انتشار یافت، كتابهایی كه شامل موارد گسترده از كلیه بناهای واقع به روی صفه می‌باشند. لیكن علی‌رغم خارق‌العاده‌بودن كتاب تخت‌جمشید اشمیت از كلیه جوانب، پیداست كه وقتی به توضیح دادن نقوش برجسته می‌پردازد، فقط از روی عكس‌ها به بررسی پرداخته است. این بدان معنی است كه او بعضی موارد اصولی را نادیده گرفته است، مثل نشانه ‌های مربوط به حجاران، و در اینجاست كه استنادهای او ناكافی است. در این اواخر تلاش‌های بسیاری به وسیله آقا و خانم تیلیا انجام گرفته است. این مطالعات بر اساس كار دقیق بازسازی در تخت‌جمشید بوده است، كار بازسازی از سال 1965 تا 1979 به مسئولیت آنان ادامه داشته است.


برچسب ها: joj [ladn ، تخت جمشید ، عکس تخت جمشید ، درباره تخت جمشید ، نقش برجسته تخت جمشید ، عکسهای تخت جمشید ،
آخرین ویرایش: - -

 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر